Hat Sanatı

udi ve hattat

Bu güne kadar pek çoğumuz bir hat eseriyle karşılaşmışızdır. İşte bu sayımızda, hepimizin gördüğü, bildiği ama yakından tanıma fırsatı bulamadığı bu sanat dalını tanıyacağız.

Buyurun Başlayalım
Bütün İslâm sanatları gibi hat sanatı da Kur’ân-ı Kerîm’in lâyıkıyla aktarılabilme gayretiyle gelişmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’in Efendimiz Hazreti Muhammed Mustafa’ya inmeye başlamasıyla birlikte, unutulma tehlikesine karşı yazıya geçirilmeye başlayan sûre ve ayetler zamanla Arap alfabesinin sanat değeri kazanmasını temin etmiştir.
Kur’ân -ı Kerîm’i, Allah kelâmına yakışır güzellikte yazma isteği, gayreti ve titizliği hat sanatının gelişmesini sağlayan en büyük sebeptir.

Hat Sanatının Büyüsü
Dünya sanatında gâyet mühim [önemli] bir yeri olan hat sanatı, gelmiş geçmiş bütün sanatçıların ilgisini çekmiştir. Öyle ki bu gün eserleri karşısında bütün dünyanın hayretler içinde kaldığı Picasso bile gördüğü usta işi bir hat şâheseri karşısında, “İşte gerçek resim bu!” demekten kendini alamamıştır.

Hat Nedir?
Hat, Arapça bir kelimedir. Sözlükte “ince, uzun doğru yol, birçok noktanın birbirine bitişerek sıralanmasından meydana gelen çizgi, çizgiye benzeyen şeyler, yazı… ” gibi anlamlara gelir. Fakat bu kelime İslâm kültüründe daha çok, yazı ve güzel yazı mânâlarında kullanılmıştır.
Bu anlamda ‘hat’ı “Hüsn-i hat” ; estetik kurallara bağlı kalarak, ölçülü ve güzel yazma sanatıdır diye tanımlayabiliriz. Bu sanatı icra eden sanatkâra da tarih boyunca kâtip, muharrir, verrak yahut hattat gibi isimler verilmiştir.

Neden Arap Alfabesi?
Bugün, bütün dünya sanatçıları estetik değeri en yüksek alfabenin Arap alfabesi olduğu konusunda hemfikirdir. Çünkü bu yazı sisteminde harflerin çoğu, kelimenin başına, ortasına ve sonuna gelişlerine göre değişikliklere uğrar. İşte bu değişikliklerin kazandırdığı kıvraklık, Arap alfabesine sınırsız bir kompozisyon imkânı sağlar. Harflerinin birbirleriyle birleşirken kazandıkları görüntü zenginliği bu alfabeye, sanatta aranılan yenilik ve sonsuzluk kapısını her zaman açık tutmuştur.

Mâlzemeleri Nelerdir?
Hat sanatını icra etmek için kullanılan mâlzemeler, diğer sanatlar için gerekli olanlardan çok daha azdır. Bir kalem, iyi bir mürekkep, hokka (kalem kutu), ipek ve özel olarak hazırlanmış kâğıt bu sanata ilk adımı atmak için yeterlidir.

Nerelerde Kullanılır?
Yirminci yüzyılın başlarına kadar hayatın hemen her sahasında karşılaşılan hat sanatı, günümüzde de varlığını birçok alanda sürdürmektedir. Camiler, köprüler, çeşmeler, türbeler, Kur’ân-ı Kerîmler, Hilyeler, Esmâ-i Hüsnâlar hat şaheserlerini görebileceğimiz başlıca yerlerdir.

Nasıl Öğrenebilirim?
Hat sanatını öğrenmenin en kestirme yolu “meşk”tir. Meşk de usta bir hattatın dizinin dibinde yetişmek anlamına gelir. Bu gün eski kültürümüze ait değerlere ciddî bir rağbet söz konusu olduğu için, hat sanatı meraklılarını da hemen her yerde bulmak mümkündür. İyi bir hoca bulduktan sonra geriye kalan tek şeyse sabırla çalışmak!

Hat Sözlüğü
İcâzet: Hocası tarafından yeterli görülen öğrenciye yazdığı levhaların altına ismini yazabileceğine dair verilen izin.
Ketebe Kaydı: Hat eserlerinin sonuna konulan hattat imzası.
Terkip: Hat sanatında harf ve kelimelerin ahenkli bir şekilde bir araya getirilmesi.

Hat İçin: www.kalemguzeli.org, www.turkislamsanatları.com, www.hatvesanat.com