Tv’nin 0-3 yaş grubuna tesirleri
0-3 yaş için tv bazı durumlarda ciddi sıkıntıların kaynağı olabilmektedir. Aşağıda sıraladığımız bazı sebeplerden anne-babalar çocuklarına yeterince vakit ayıramamakta ve 0-3 yaş çocuklarını tv ile baş başa bırakmaktadırlar. Bu sebepler; ailelerin sosyo-ekonomik zorlukları, çalışan annelerin durumu, anne-babaların kendilerine ait problemleri, yapılması gereken ev işleri, anne-babaların sosyo-ekonomik zorluklardan dolayı ek işlerde çalışmaları, anne-babalardan birinin veya ev içerisindeki bireylerden birinin kronik hastalığı, ailelerin kendi psiko-sosyal ihtiyaçları için zaman ayıramaması, anne-babaların psikiyatrik problemleri, bebeğin istenmeyen hamilelik sonucu doğmuş olması, çocuğun fizikî bir hastalığının olması ve buna benzer sayacağımız onlarca sebep günümüz ailesine tesir etmektedir. Bu sebepler dolayısıyla, anne-babalar isteyerek veya istemeyerek çocuğu ile fazla ilgilenememekte ve çocuğu ile ilgilenme fizikî bakımdan (karnını doyurma, altını temizleme vb) öteye fazla geçmemektedir. Bu durumda bazı çocuklar, tv ile daha çok haşir neşir olmaktadır.
Bu dönemde çocukların hissî doyum sağlaması ve onun ile her bakımdan ilgilenilmesi onda sağlam ve güçlü bir psikolojik yapının oluşmasına zemin hazırlar. Bebeği okşamak, kucaklamak, onun ile konuşmak, sevildiğini hissettirmek, oynamak, birlikte vakit geçirmek, onu gezdirmek, çocuğun gelişimine çok büyük katkılarda bulunur. Bebek ile vakit geçirmek, onun insanlar arası ilişkilere yabancılaşmasını engeller ve ilgilenen bakıcısı vasıtası ile önce karşısındaki bireyi, aile ortamını ve yavaş yavaş sosyal çevresini tanımasını sağlar. Bu ilişki ile önce anneye bir bağlanma gelişir. Bu durum anne karnında başlar ve bebeklik döneminde devam eder. Çocuk kendisine bakım veren(ler) aracılığı ile iletişim geliştirmeye, kendini ifade etmeye, ihtiyaçlarını anlatmaya başlar. Giderek sosyal ortamın gereklerini yaparak çevresinde bulunan insanlar ile diyaloğa girmeye başlar.
Tv niçin, küçük çocuklar için daha sakıncalıdır? Çünkü çocuğun sosyal ve hissî eksikliği telâfi edeceği arkadaş ve sosyal ortamı yoktur. Çocuğun konuşmak veya vakit geçirmek için gideceği ikinci bir ortamı yoktur. Bu eksikliği telafi edebilecek psiko-motor, psiko-sosyal yeterlilik henüz gelişmemiş olup alternatif bir gelişim ortamı bulunmamaktadır.
Tv karşısında fazla kalan (etkilenme çocuktan çocuğa değişmekle beraber ortalama günlük bir saatin üzerinde) 0-3 yaş arası çocuk, ailede ve özellikle de bakım veren kişide, eşlik eden yukarıda saydığımız diğer tesirler de varsa, sosyal gelişim (hissî etkileşim ve karşılık verme, sosyal ortamlara uyum, insanlar ile ilgilenme, onlara yakınlık gösterme, yaşıtlarına ilgi vb) ve iletişim (konuşma, anlamlı jest ve mimikler, heceleme, agulama, ses çıkarma, cümle kurma vb.) için gerekli olan fonksiyonların gelişiminde gecikmeler veya yetersizlikler görülür. Bu duruma yani diyalog bozukluğuna yol açabilecek diğer sebeplerin olup olmadığı çocuk psikiyatristleri tarafından incelenmelidir. Bebeklerle ilgilenilerek geçirilecek vakti, tv karşısında geçirilecek zamanın alması son derece sakıncalıdır.
Sonuç olarak anne-babaların aşırı tv izleyen çocuklar için tv’den onları tamamen mahrum etmek yerine, onların tv izleme süresini dengelemeleri uygun olacaktır.

Çok sayıdaki yem bitkisi arasından, neden yonca seçilmiştir?
Yonca, eski dünya olarak bilinen Avrupa içlerinden, Japonya’ya, oradan Kuzey Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyada yetişir. Yemlerin kraliçesi, kendisine bahşedilen üstün uyum kabiliyeti sayesinde kumlarla kaplı çöllerden buzlarla kaplı alanlara kadar çok farklı ekolojik şartlar altında hayatiyetini sürdürür. Bilindiği kadarıyla, yonca 3300 yıldır tarımı yapılan bir yem bitkisidir. Bazısı bir yıl, bazısı onlarca yıl ömür süren 60 yonca türü; her bir türün de, ayrı renk ve görünüşe sahip binlerce çeşidi vardır.
Bütün yem bitkileriyle kıyaslandığında yonca, protein ve vitamin bakımından daha fazla besin değeri taşır. Ayrıca, hem son derece lezzetli hem de sindirim değeri yüksek olduğundan onunla beslenen hayvanlar, âdeta süt pınarı, et deposu olur ve diğerlerine nispetle daha fazla yavru verir. Yonca, hayvanlara sadece yeşil olarak yedirilmez; bin yıldır olduğu gibi kurutularak veya günümüzde olduğu gibi suyundan arındırılmış pelet hâlinde depolanmak suretiyle yıl boyu kullanılır. Böyle olunca yonca günümüzde en fazla yetiştirilen yem bitkilerinin başında gelmektedir.

İnsana da faydalı
Yonca, sahip olduğu hususiyetleri itibarıyla insanlar için de oldukça faydalıdır. Bu yüzden bazı ülkelerde taze yaprakları ve sürgünleri çiğ olarak tüketilmektedir. Yüksek besin değeri sebebiyle vücuda kuvvet ve enerji verir; kansızlığa iyi gelir. Yonca yaprakları, içindeki protein, vitamin ve minerallerden dolayı kapsül veya toz hâline getirilerek günümüzde diyet katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Ayrıca, yüksek oranda lif ihtiva ettiğinden, kolesterol seviyesinin kontrolünde yardımcı olur. Yonca yaprakları, kan ve karaciğeri temizleyici özelliği bulunan saponinleri de ihtiva eder. Ancak diğer tıbbî özelliği olan bitkiler gibi uzman kontrolünde kullanılması gerektiğini ve azının yarar, çoğunun zarar olduğunu unutmamamız gerekir.

Yoncanın yoldaşı bakteriler
Yonca köklerinde bulunan küçük yumrularda (nodozite) azot bağlayan bakteriler (Rhizobium sp.) bulunur. Yonca, bakteriyi beslerken, o da yoncanın ihtiyaç duyduğu havadaki azotu bağlar. Yonca azotun ancak bir kısmını kullanırken, geri kalan kısmı toprakta birikir. Böylece, toprak zenginleşir. Tohumlar ekilmeden önce bakteri kültürü ile aşılanırsa, o zaman yonca daha hızlı gelişir. Köklerde daha fazla yumru oluştuğundan toprağa bağlanan azot miktarı da tabiî olarak artar. O sebeple yoncadan sonra ekilen ürün, bereketlenir. Derinlere inebilen kök sistemiyle donatıldıklarından, bir yonca kökünden çıkan gövde sayısı, 25’e kadar çıkabilir. Yonca toprak yüzeyini boşluk kalmayacak şekilde kaplar. Toprağı öyle sarar sarmalar ki, bu hâliyle rüzgâr ve sudan mütevellit erozyonu önler.
Yonca fideleri, çok hassastır. Bundan dolayı, ilkbahar ve sonbahar soğukları dikkate alınarak ekim, tam zamanında yapılmalıdır. Bu husus dikkate alındığında, kar, kış ve aşırı sıcaklar ona tesir etmez. Yonca, toprak ve iklim açısından da fazla seçici değildir; sıcaklığı -50 dereceye düşen Alaska’dan tutun da, sıcaklığı 60 dereceye ulaşan Kalifornia’nın Ölüm Vadisi’ne kadar hemen her yerde canlılığını koruyabilir. Nispeten tuzlu su kullanılan Suudi Arabistan çöllerinde bile yonca yetişir. Ancak toprak ne kadar derin, verimli ve sulanabilir ise, o kadar gürbüzleşir, çiftçiyi de o kadar memnun eder. Hele yetiştiği bölgenin iklimi de elverişli ise, çiftçinin emeği karşılıksız kalmaz.

  Coğrafi konumu
Bölgesel özelliklerinden dolayı Rodop Dağları Doğu (kısa) Rodoplar ve Batı (yüksek) Rodoplar olarak ikiye ayrılır. Bu iki bölümün arasındaki sınır Kayaliyka ve Borovitsa nehirleri tarafından belirleniyor. Batı Rodoplar 8732 km² alanı kaplamakta ve Rodopların daha yüksek kısımlarıdır. Ortalama deniz yüksekliği 1097 metre olup en yüksek noktaları 1800- 2000 metrenin üzerindedir. Dağın doğu kesimindeki relief (yüzey üzerindeki yükseltme ya da çökertmeler) çoğunlukla dağlık ve tepeliktir. Ortalama deniz yükseklikleri sadece 320 metredir. Bu bölümdeki dağlık kesimler geniş, fakat önemli ölçüde daha kısadırlar.

  Batı Rodoplar
Boşa demiyorlar, Rodop Dağları büyülü bir yerdir. Bu güzel mekan bütün diğer dağlık alanlardan farklıdır. Rodop Dağları’nın bir gizemi ve geçmişi vardır.
Dağda doğal zenginlikler boldur. Rodop köylerinde yaşayan insanlar nezaketli, misafirperverdirler ve büyük şehirlerin gürültüsünden uzaktırlar. Orada olan her şey doğaldır; yemekler, tabiat ve ziyaretçilere karşı sergilenen davranışlar.
Rodap Dağlarında farklı turizm türleri uygulanabilir; kırsal, alternatif, ekolojik turizm ve mağara turizmi gibi. Yaşanılan güzelliklerin bir parçası otantik yerel ağız tadına ve şehir yaşamından tamamen kopmaya bağlıdır.
Eğer Rodopları ziyaret etmeye karar verirseniz internette konuk evlerinde sunulan bir çok konaklama seçeneklerine göz atabilirsiniz. Böylece yaşanılanlar daha da değer kazanacaktır. Sabahları horoz sesleri ile uyanıyor, kahvaltıda ise yeni sağılmış ve kaynatılmış süt, börek, peynir ve yoğurt sunulmaktadır. Herşey yerinde ve birkaç dakika içinde hazırlanmakta.
Arda, Gorna Arda, Trigrad, Yagodina, Devin, hepsi Rodopların yakınında bulunuyor ve tatil günlerinde birçok yürüyüş ve gezi fırsatı sunuyor. İyi işaretlenmiş ve bakımlı ekolojik yolların avantajlarından yararlanın.
Bölgedeki bazı insanlar artık kırsal ve alternatif turizm uygulamasını başlatmışlar. Atlarla geziler, yürüyüşler ve bölgede çok sayıdaki mağaralara ziyaret imkanı sunmakatalar.
Batı Rodoplardaki köyler çok güzeller. Sadece orada yaşayan insanlarla tanışmak için de olsa yolculuğa değer. İnsanlar misafirperver ve ziyaretçileri seviyorlar. Aynı zamanda anlatılan bir çok hikayede dağ insanının doğal bilgeliğini taşımaktalar.
Köylerin çoğu karışık nüfusa sahip. İnsanlar etnik modelleri ve politik dürüstlüğü duymamışlar. Ama birbirlerine yardımcı oluyorlar. Hristiyan ve müslümanlar bayramlarını hep beraber kutluyorlar. Bir ziyaret bile farklılıklara rağmen insanların iyi niyetli olduğu inancını geri getiriyor.

  Doğu Rodoplar
Doğu Rodoplar Balkanlar’da Trakya döneminin megalit kültürünün anıtlarına sahip en zengin dağlardır. Dağ „Taş insanlar ülkesi” olarak adlandırılır. Dağın bu kısmındaki en büyük ve en doğal nehri Arda nehridir. Nehrin kıyısında bu antik kültüre ait binlerce anıt – höyükler, tapınaklar, mezar odaları, mağaralar, kaleler vs – bulunmuştur.
Doğu Rodoplar doğal fenomenler bakımından da zengindir. Burada piramit, mantar, hayvan ve insan figürleri gibi çok sayıda ilginç şekillere sahip kaya figürleri bulacaksınız.
Tercüme eden: Seycan Ali, Kaynak: www.bulgariainside.com